Harihar Fort Information in Marathi- हरिहर किल्ला

0
48
views

Harihar FortHarihar Fort

Harihar Fort हे ‘हर्शगड’ म्हणूनही ओळखले जाते कारण त्याच्या पायथ्याला ‘हर्शवाडी’ हे गाव आहे. किल्ला त्रिभुज आकार, त्याच्या कातळात कोरलेल्या पायऱ्या, बोगदा आणि किल्ल्यावरील इतर दुर्गावशेष अतिशय सुंदर आहेत.Harihar Killa समुद्रसपाटीपासून ११२० मीटर उंचावर आहे.

Harihar Fort, Nashik जिल्ह्यातील त्र्यंबक जवळील हहर्शवाडी गावात वसलेले एक किल्ले आहे. त्याची जागा ब्रह्मगिरीच्या पश्चिमेस सुमारे २० किलोमीटर दूर आहे.

हरिहरगडमध्ये चढाई केल्यानंतर तास भराची खडी चढाई प्रवासानंतर, एक लहान पठारावर येतो. तेथे शंकर मंदिर आणि पुष्करणी तीर्थ आहे.

Harihar Fort

पुढचा मार्ग सुस्थितीत नाही, त्या रस्त्यावरून अर्धा तास चालला, तो हरिहर किल्ल्याच्या रेखीव पायऱ्यांसमोर जातो. तेथील दगडी जिना मान वरती करून बघावा लागतो.

ते एक वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य आहे. त्या पायऱ्यां अश्या पद्धतीने बनलेल्या आहे त्या वरतून एकाच वेळी एकच व्यक्तीला वर किंवा खाली जात येते.

Harihar Fort

हे पायऱ्यांवर चढल्‍यानंतर किल्ल्याचा पहिला प्रवेश द्वार येतो. जर आपण त्या प्रवेशद्वाराची पाहिल्यावर लक्षात येते, की वर येणे एकवेळ खूप सोपे आहे, मात्र उतरणे महाकठीण आहे.

प्रवेशद्वाराच्या दाराजवळ गणेशाची शेंदूर फासलेली छोटी मूर्ती आढळते. प्रवेशद्वाराच्या पुढे पेटात एक खोदलेला रस्ता आहे.

उलट ‘सी’ आकारात किंवा अर्ध्या नारळसारखे आहे! दोन दरवाजे ओलांडल्यानंतर ते जवळजवळ एकशे तीस पायऱ्यांचा दगडी जिना आहे.

त्याच्या पुढे जाण्यासाठी एक सुंदर रचना आहे. म्हणून आपण रचना आणि दुसरीकडे कौतुक करणे आवश्यक आहे! किल्ल्याच्या शिखरावर आर्किटेक्चरची वास्तुकला सुरू आहे.

Harihar Fort

हरिहर किल्ल्याच्या शेवटच्या छोट्या दरवाजावर गेल्यानंतर, डाव्या बाजूला गुहा दिसते. पण तेथे पोचण्याची दोराची आवश्‍यकता आहे.

किल्ल्यावर एक मोठा तलाव आहे. पश्चिमेची भिंत बांधली गेली आहे आणि तलावाचे पाणी अडवले गेले आहे. तलावाच्या तटावर हनुमानाचे एक मंदिर आहे आणि शेजारील शिवलिंग आणि नंदी आहे.

किल्ल्याच्या शेवटी एक दारुगोळा कोठाराची आहे. त्या इमारतीच्या सम्होर सहा टाकी आहेत. किल्ल्याच्या मधल्या भागातील छोटासा पन्‍नास-साठ फुटांचा सुळकाही दृष्टीस पडतात.

त्याला चढून पार करता येतो. मग किल्ल्यावरील सर्वात उंच स्थान आपण येतो.माथ्यावरून दृश्‍य अतिशय सुंदर दिसते.

खाली उतरल्‍यानंतर ३० फुटांचे लांब आणि १२ फूट रूंदीची दगडी कोठी लागते. पूर्वीच्या काळात तेथे गोलाबार ठेवण्यात आला होता.

किल्ल्यावरील छतावरील एकमेव इमारत आहे. तेथे ब्राह्मीनागिरी डोंगार अतिशय सुंदर दिसतो. हरिहरगड फेरी पूर्ण होण्यासाठी सुमारे दोन तास लागतात.

किल्ला पाहून परत येताना, त्या सरळसोट पायऱ्या येतात, त्यामुळे उतरताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.

Harihar Fort History:

Harihar Fort

हरिहर किल्ल्याचे शासन कसे केले गेले याबद्दल कोणतीही माहिती नाही. तथापि, हा किल्ला सातवाहन किंवा नंतरच्या शासनाद्वारे बांधला गेला असावा.

परंतु हे केवळ एक अंदाज आहे कारण कोणतेही पुरावे नाहीत. या काळात, १६७०-७१ दरम्यान नाशिकमध्ये किल्ला जिंकला असावा. १८१८ नंतर त्र्यंबकगड जिंकल्यानंतर इंग्रजांनी फार लवकर किल्ला जिंकला असावा.

हा किल्ला जिंकण्यासाठी सर्व सत्तांनी अनेक अडचणीतोंड दिले असेल. किल्ल्याकडे जाण्याच्या पायऱ्यांमुळे, सर्व बाजूंनी कातळकडे असल्यामुळे चढून जाण्यासाठी दोर लावणे आवश्यक आहे.

पण रस्सीचा वापर करताना किल्ल्याची उंची पाहून किल्ल्या जिंकणे अशक्य वाटते. कातळकोरीव पायऱ्यांवरून एक वेळी एकच सैनिक जाऊ शकतो.

किल्ल्याचे निर्माण करणाऱ्यांने किती चातुर्याने कातळकोरीव पायऱ्यांची वाट निर्माण केली असावी असे वाट चढताना अनुभव येतो.

हरिहरगड हे पायऱ्यांमुळे ओळखले जाते! गडावरील कातळात कोरलेल्या पायऱ्याचा मार्ग मनावर छाप पाडून जातो!
किल्ल्यातील पायऱ्यां सातवाहन काळापासून चालत आल्या आहे. बहुतेक पायऱ्यां दिसतात; परंतु बर्याच ठिकाणी, विशेषत: १८१८ च्या इंग्रजांच्या विध्वंसानंतर, त्यांचा विनाश झाला आहे.

१८१८ च्या दशकात इंग्रजांनी मराठेशाहीचा नाश करण्यासाठी धडक कारवाईत कॅप्टन ब्रिग्ज अधिकारी हरिहरगड जिंकले.

किल्ल्याच्या पायऱ्या पाहून तो आश्चर्यचकित झाला आणि म्हणाला, “या किल्ल्याच्या पायऱ्यांचे वर्णन शब्दांत करणे कठीण आहे. सुमारे दोनशे फुट सरळ आणि खडबडीत पायऱ्यां अतिशय उंच ठिकाणावर बांधलेल्या आहेत.

” त्यावेळी, ब्रिटीशांची धोरणे गिरिदुर्गांच्या वाटा व प्रवेशमार्ग तोफा लावून नष्ट करण्याचा होता.

त्यानुसार, त्यांनी अनेक किल्ल्यांचा मार्ग उद्ध्वस्त केला. यात अलांग-मदन-कुलंगगड, सिद्धगड, पदरगड, औंढा इत्यादी किल्ले समाविष्ट आहेत.

म्हणून त्यांनी हरिहरगढ जिंकला, परंतु त्या सुंदर पायऱ्यांच्या मार्गाला धक्‍का ही लावला नाही. यावरूनही त्‍या पायऱ्यांची आकर्षकता प्रचंड सुरेख असेल, असा अंदाज केला जाऊ शकतो.

How to reach Harihar Fort:

Harihar Fort

हरिहरगडचा इगतपुरी आणि घोटी पासून जवळ आहे. किल्ल्यावर जाण्यासाठी दोन मुख्य मार्ग आहेत, दोन्ही मार्ग एकाच ठिकाणी येतात. खोडाळा-त्र्यंबकेश्वर मार्गावर ‘निरगुडपाडा’ गाव आहे.

हे गाव हरिहर किल्ला आणि भास्करगड या दोन्ही गडांच्या पायथ्याशी आहे. त्र्यंबकेश्वरपासून २० किलोमीटर अंतरावर निरगुडपाडा गाव आहे.

तेथे मुंबई पोहोचण्याचा दोन मार्ग आहेत. एक – मुंबई कल्याण-कासार-खोडाळा करून निरगुडपाडा पर्यंत पोचतो हे अंतर १९४ किलोमीटर आहे.

दुसरा मार्ग म्हणजे मुंबईतील कल्याण-भिवंडी-वाडा-खोडाळा येथे निरगुडपाडा येथे जातो. ही अंतर जवळपास १९० किलोमीटर आहे.

कसारा किंवा नाशिक मार्गे आपण इगतपुरीत येतो आणि इगतपुरीहून त्र्यंबकेश्वरकडे जाणारी बस पकडून निरगुडपाड्यास पोचता येते.

गावातून किल्ल्याकडे जाण्यासाठी दोन तास लागतात. इगतपुरी-त्र्यंबकेश्वर-खोडाळा बसने गावातही पोचता येते. कासुर्ली गावातून समोरच्या डोंगरावर चढून गेल्यानंतर हर्षेवाडी नावाच गाव लागते.

Attractions Nearby Harihar Fort:

  • Trimbakeshwar Temple
  • Brahmagiri Hill
  • Anjaneri Fort

 शिलालेख:

दगडी बांधणीच्या एका पुष्करणीच्या कोपरात देवनागरी लिपीतील, शिलालेख आठ ओळींचा असून दिसून येतो.

सद्यस्थितीत ह्या शिलालेखाला तैलरंगात रंगवले असल्यामुळे काही अक्षरे पूर्णपणे वाचता येत नाहीत. लेखावर गजशिल्प आणि कमळ कोरलेली आहेत.


Read Other Articles:

[su_posts posts_per_page=”2″]


सूचना:

  • पावसाळ्यत हरिहर किल्ल्यावर जाऊ नाही. पायऱ्यांवर शेवाळ जमा झाल्यामुळे चढताना किंवा उतरताना पाय घसरण्याची भिती असते.
  • तसेच किल्ला उतरताना आपली तोंड पायऱ्यांच्या दिशेने ठेवणे. असे उतरल्यामुळे आपल्याला उंचीची भिती वाटत नाही आणि पायऱ्यांवर आधारासाठी असलेल्या खोबण्यांचा आधार पण घेता येतो.

तुम्हाला हि माहिती कशी वाटली, आम्हाला comment box मध्ये सांगा..

Summary
Review Date
Reviewed Item
Harihar Fort
Author Rating
51star1star1star1star1star

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here